Εργασία στο πλαίσιο του 1ου κύκλου σεμιναρίων του Ε.Πα.Μ. Ιούλιος 2012
του Θεμιστοκλή Συμβουλόπουλου
1.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Από το 479 έως το 462 π.Χ.
 |
| Αναπαρασταση αρχαίας Αθήνας |
Αυτή είναι η χρονική
περίοδος, μέσα στην οποία δημιουργήθηκε και ανδρώθηκε ένα αυθεντικό λαϊκό
επαναστατικό κίνημα, για την ανατροπή του καθεστώτος των γαιοκτημόνων ευγενών
την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας και της εξουσίας του λαού.
Μέσα στα 17 αυτά
χρόνια, που δεν φωτίζονται ιδιαίτερα από τους ιστορικούς της εποχής,
πρωτεργάτης και ηγέτης του επαναστατικού αυτού λαϊκού κινήματος, έγινε ο
Εφιάλτης του Σοφωνίδου, με πιθανό συνεργάτη του τον Αρχέστρατο, για τον οποίο η
Ιστορία δεν κάνει καμμία άλλη αναφορά.
Είναι τραγικό και καθ’όλα ύποπτο πως η
παγκόσμια ιστορία μπόρεσε να αποκρύψει και να καλύψει κάτω από ένα πέπλο σιωπής,
την ύπαρξη αυτού του λαϊκού κινήματος. Αυτό δεν έγινε τυχαία, από έλλειψη
επαρκών στοιχείων, αλλά σκόπιμα, γιατί οι οκονομικά και πολιτικά κυρίαρχες
τάξεις θέλησαν να αποκρύψουν από τους λαούς το αληθινό πρόσωπο της δημοκρατίας
, όσο και τον τρόπο που αυτή γεννήθηκε.
Ο Εφιάλτης του
Σοφωνίδου, καμμία σχέση δεν έχει...
με τον γνωστό Εφιάλτη τον Τραχίνιο, που
οδήγησε τους Πέρσες στα νώτα των Σπαρτιατών στις Θερμοπύλες, και που έμεινε ως
τις μέρες μας ως το συνώνυμο του προδότη. Πρόκειται περί απλής συνωνυμίας.
Ποιός ήταν όμως ο Εφιάλτης του Σοφωνίδου, ο φοβερός αυτός λαϊκός ηγέτης
που κατά τον Πλούταρχο: «ενέπνεε
φόβο στους ολιγαρχικούς και ήταν άκαμπτος στην απαίτηση ευθυνών και στην
καταδίωξη εκείνων που αδικούσαν τον λαό»;[1]
«Ηταν αδιάφθορος και δίκαιος προς την πολιτεία», λέει ο Αριστοτέλης στην «Αθηναίων Πολιτεία».
«Ηταν φτωχός αλλά αξιοπρεπής και ποτέ δεν δέχτηκε την παραμικρή
βοήθεια από τους φίλους του,» λέει ο Διόδωρος.
Για να κατανοήσουμε
όμως καλύτερα κάτω από ποιά ιστορικά γεγονότα, δημιουργήθηκαν οι
κοινωνικοπολιτικές εκείνες συνθήκες τις οποίες και εκμεταλεύθηκε ο Εφιάλτης,
και τι ρόλο έπαιξαν προσωπικότητες όπως ο Σόλων, ο Κλεισθένης, ο Θεμιστοκλής,
πρέπει να επιχειρήσουμε μια ιστορική αναδρομή.
2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
Α. Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΣΟΛΩΝΑ
 |
| Σόλων ο Αθηναίος |
Ο Σόλων, που
εκλέχτηκε Αρχων το 594 π.Χ. για την μεταρρύθμιση του πολιτεύματος, κατανόησε
αμέσως το μέγεθος και την οξύτητα των προβλημάτων και είδε καθαρά οτι η τραγική
κατάσταση των φτωχών αγροτών και των ακτημόνων ήταν μια εκρηκτική ύλη, που είχε
σωρευτεί στα θεμέλια της πολιτείας, έτοιμη να εκραγεί. Γι’αυτό αναγκάστηκε να
πάρει ριζοσπαστικά μέτρα:
Ακύρωσε τα χρέη στο δημόσιο και τους ιδιώτες,
κατάργησε τον δανεισμό με σωματική εγγύηση, απελευθέρωσε όσους είχαν γίνει
δούλοι για χρέη και αμνήστευσε ορισμένα αδικήματα, που είχαν στερήσει σε
πολίτες τα πολιτικά τους δικαιώματα.
Τα μέτρα αυτά
ονομάστηκαν «σεισάχθεια», δηλαδή
απελευθέρωση από το βάρος.
Ο Σόλων αναγνώρισε
ως πολίτες όλους τους Αθηναίους ιωνικής καταγωγής και τους χώρισε σε τέσσερις
κοινωνικές τάξεις, ανάλογα με το ετήσιο εισόδημά τους από την γη. Δύο τάξεις
για τους ευγενείς τους «Πεντακοσιομέδιμνους» και
τους «Ιππείς» και δύο τάξεις για τον λαό, τους «Ζευγίτες»
και τους «Θύτες». Στους
Ζευγίτες ανήκαν οι μεσαίου πλούτου Αθηναίοι και στους Θήτες οι φτωχοί και
ακτήμονες. Ο καθορισμός της περιουσίας με βάση το ετήσιο εισόδημα που
προέρχεται από τη γη, έγινε για να παραμείνει η εξουσία στα χέρια των ευγενών,
γιατί αυτοί ήταν οι κάτοχοι της γης.
Στο πολίτευμα του
Σόλωνα, μόνον οι Αθηναίοι ιωνικής καταγωγής που ήταν γραμμένοι σε φατρίες,
φυλές και γένη θα είχαν πολιτικά δικαιώματα και θα μετείχαν στην Εκλησία του
Δήμου. Την κυβερνητική εξουσία θα ασκούσαν οι εννέα άρχοντες, που θα
προέρχονταν υποχρεωτικά από την πρώτη τάξη των ευγενών (Πεντακοσιομέδιμνοι) και
την εποπτεία του πολιτεύματος θα είχε η βουλή